Açık donanım · Dayanıklı ağ · v1 konsept
Binlerce balkon saksısı, tek bir dayanıklı sinir ağı.
Toprağı ölçer, tozlaşmayı besler, yağmuru tutar — ve baz istasyonları çöktüğünde afet mesajını balkondan balkona taşır. İnternet gerekmez; her saksı bir sonrakine sinyali atlatır.
Temel fikir
Değer tek cihazda değil, cihazların merkezi olmayan ağında. Baz istasyonu ve internet çökse bile mesh ayakta kalır — çünkü her düğüm hem sensör hem de yayıcıdır. Türkiye gibi çok-afetli ülkelerde bu, süs değil hayat kurtaran bir omurgadır.
Tasarım gerekçesi
Form seçimi süs değil, stratejinin ta kendisi. İçindeki elektronik birebir aynı olsa bile düz gri bir kutu bu projeyi çökertirdi. Sebep tek cümlede: ağın tek gerçek sorunu yeterince çok düğümü doğru yerlere gönüllüce koydurmak — ve bunu yalnızca insanların zaten istediği bir nesne çözer.
| Boyut | Düz kutu | Saksı |
|---|---|---|
| Yayılma / yoğunluk | Kimse gönüllü takmaz; “gözetleme” algısı | İnsanlar zaten alıp balkona koyuyor → şehir ölçekli yoğunluk bedava |
| Sensör yerleşimi | Toprak yok, su haznesi yok, bitki yok | Toprak · hazne · bitki · güneşli konum — hepsi doğal gelir |
| Bakım / canlılık | Unutulur; pil biter, sessizce düşer | Her gün sulanır → insan ilgisi = ücretsiz bakım + canlılık kontrolü |
| Toplumsal kabul | Kameramsı, mahremiyet direnci | Sıcak, kişisel, zararsız; “evet” demesi kolay |
| Değer / misyon | Salt maliyet, ölü teknoloji | Bitki + sağlıklı toprak + su tasarrufu; misyonu birebir cisimleştirir |
Kutu daha ucuzdur ve elektroniği sudan uzak tutmak kolaydır; saksıda nem/korozyon riski var. Ama saksının sorunu çözülebilir bir mühendislik sorunu (mühürlü bölme, kapasitif sensör, drenaj); kutunun sorunu ise çözülemez bir benimseme sorunu — kusursuz olsa bile kimse yeterince takmaz. Çözülebilir mühendisliği, çözülemez benimsemeye tercih ederiz.
Nasıl çalışır · üç katman
LoRa uzun menzilli ama düşük hızlı; BLE kısa menzilli ama telefonlarla konuşur. İkisini çakıştırmak yerine görevleri ayırdık.
Düğümden düğüme küçük paketleri kilometrelerce, bina içinden geçirerek taşır. Afet uyarısı ve sensör özeti burada akar.
Telefonlarda LoRa yoktur. BLE, insan ile düğüm arasındaki köprüdür: kurulum, eşleme ve yerel veri boşaltma.
Bakımsız, yıllarca dışarıda. LiFePO4 sıcağa ve şarj çevrimine dayanıklı, yangın riski düşük — balkon için doğru kimya.
Killer feature · afet senaryosu
Deprem anında şebeke ilk düşen şeydir. SaksıAğ şebekeye ihtiyaç duymaz — sinyal, komşu balkonlar üzerinden atlayarak yol alır.
Şebeke, elektrik ve internet çökse bile mesh çalışır. Afet sonrası iletişim ve yerel teyit için gerçek bir omurga.
Yerel LoRa atlaması sismik dalgayı geçemez; merkez üssünde uyarı yoktur. Ama internete bağlı ağ geçitleri devredeyken elektronik sinyal uzak mahallelere dalgadan hızlı ulaşır — uzaklaştıkça artan saniyelerce ön uyarı mümkün. Bunu ana vaat değil, ağ yoğunlaştıkça beliren, ulusal sistemleri (AFAD, telefon-tabanlı uyarı) besleyen bir arka-plan katkı katmanı olarak tutuyoruz.
Kalibrasyon · çok-tehlikeli ağ
Deprem dalgasını geçemeyiz — ama rüzgârla, suyla, ısıyla yayılan afetler dakikalar–saatler ölçeğinde ilerler. Radyo atlaması bunları rahatça geçer. Sensörleri bu ilkeye göre seçtik.
| Afet | Yayılma hızı | Mesh önden uyarır mı? | Sensör |
|---|---|---|---|
| Şiddetli yağış → sel riski | dk–saat, vadi boyunca | güçlü | hazne doluş hızı (yağış şiddeti) |
| Su baskını | dk–saat, vadi boyunca | yalnızca zemin seviyesi düğümlerle | zemin seviyesi su sensörü |
| Yangın | rüzgârla km/saat | güçlü | sıcaklık + PM2.5 + VOC (BME680) · CO v1.1 |
| Zehirli bulut | rüzgârla km/saat | güçlü · v1.1 | gaz (CO / NO₂ / VOC) |
| Sıcak hava dalgası | saat–gün | fazlasıyla | sıcaklık + nem |
| Aşırı soğuk / don | saat | evet | sıcaklık |
| Heyelan | saat (yağış sonrası) | iyi | nem + eğim (ivmeölçer) |
| Fırtına / dolu | hücre km/saat | birkaç dk | barometrik basınç |
| Doğalgaz kaçağı | yerel | yerel güvenlik | metan / LPG (MQ) |
| Deprem | P/S dalga, 6–8 km/sn | internet geçidiyle uzağa | ivmeölçer → ön uyarı (uzak) + afet-sonrası teyit |
| Tsunami | açık deniz | kapsam dışı | — |
3–4 ucuz parça çoğu afeti kapsıyor: BME680 (sıcak dalga + don + fırtına + hava), PM sensörü (yangın dumanı + kirlilik), gaz sensörü (v1.1: yangın + kaçak + kimyasal), su seviyesi (yağış şiddeti; zemin katta su baskını). İvmeölçer zaten var — deprem teyidi + heyelan eğimi için çift görev yapar.
Düğümlerin çoğu üst kat balkonlarında ve sokaktaki suyu göremez. Gördükleri, saksı haznesinin doluş hızından ölçülen yağış şiddeti. Bu yüzden sel ikiye ayrılır: şiddetli yağış riski birçok balkondan güçlü biçimde teyit edilir; su baskını alarmı ise ancak zemin seviyesine (giriş kat, bahçe, bodrum girişi) yerleştirilmiş düğümlerden doğabilir. Ayrıntı: olay teyidi taslağı, §5.2.
Yakınsama · tek cihaz, sekiz proje
Çekirdek katmanlar fiziksel olarak cihazda; yan katmanlar ağın yazılım/topluluk özellikleridir.
Nem, sıcaklık, besin — saksının ana veri kaynağı.
Hava, gürültü; mahalle kirlilik haritası.
Dostu bitki; ağ arı/kelebek yollarını haritalar.
Saksı mikro rezervuar; yağmuru tutar, seli yavaşlatır.
Mesh, afet uyarısını internetsiz yayar.
Açık donanım, 3D-baskı, modüler, tamir edilebilir.
NFC/QR: yerel dilde yetiştirme + geleneksel bilgi.
Bahçecilik + komşuluk ağı; izolasyonu azaltır.
Teknik mimari
Üretim tek tip, konuşlanma esnek — rol firmware'de belirlenir. Ucuz sensörlerin güvenilmezliğini ağ mimarisi telafi eder: tek düğümün yanlış alarmı yayılmaz.
Balkon saksısı: algılar, kendi olayını yayınlar, uyur. Ağın gözü ve kulağı.
Sürekli açık; mesajları röle eder. Mesh'in bel kemiği, çok-atlamalı iletimi sağlar.
WiFi/GSM çıkışı olan düğüm; mahalle verisini buluta ve haritaya taşır.
| Öncelik | İçerik | Taşıma tarzı |
|---|---|---|
| P0 | Afet alarmı (yangın / sel / sarsıntı) | Broadcast, flood-fill, tekrarlı — hız önce |
| P1 | İnsan mesajı (“iyiyim / yardım”) | Güvenilir, ack'li |
| P2 | Sensör özeti | Periyodik, toplu |
| P3 | Rutin telemetri | Fırsatçı, atılabilir |
Donanım · v1 malzeme listesi
Meshtastic-uyumlu bir taban üzerine kurulur — mesh protokolünü yeniden icat etmeden sensör + bitki + afet mantığı eklenir.
| Parça | İşlev | Not | Sürüm |
|---|---|---|---|
| ESP32 + SX1262 | Beyin + LoRa omurga | Heltec / T-Beam sınıfı kart | v1 |
| Kapasitif nem sensörü | Toprak nem / sıcaklık | Korozyona dayanıklı tip | v1 |
| MEMS ivmeölçer | Sarsıntı + heyelan eğimi | Komşu düğümlerle teyit · çift görev | v1 |
| BME680 | Sıcaklık + nem + basınç + VOC | Sıcak dalga · don · fırtına · hava | v1 |
| PM sensörü (PMS5003) | Partikül (duman) | Yangın + kirlilik · fanlı, aralıklı çalıştır | v1 |
| Su seviyesi (ultrasonik) | Hazne: yağış şiddeti · zemin katta: su baskını | Üst kat balkonu sokaktaki suyu göremez | v1 |
| LiFePO4 + şarj kontrol | Enerji depolama | Soğukta şarj sınırına dikkat | v1 |
| Güneş paneli (1–2 W) | Enerji hasadı | Balkon yönüne göre boyutlandır | v1 |
| 3D-baskı gövde | Saksı + elektronik yuvası | Açık dosya, tamir edilebilir | v1 |
| Gaz sensörü (MQ / MiCS) | CO · metan · kimyasal | Kayar & ~1–2 yıl ömür; eşik + teyit mantığı | v1.1 |
| NFC / QR etiket | Yerel dil + bilgi katmanı | Bitki başına içerik | v1.1 |
Önceliklendirme · etki × yapılabilirlik
Her katmanı etki (E) ve yapılabilirlik (Y) üzerinden 1–5 puanladık. Sağ üst köşe hemen yapılır; sol üst köşe yüksek etkili ama yatırım ister; alt sıra dolgu ve ertelenecekler.
Yüksek etki · düşük yapılabilirlik → yatırım ister, koru
Yüksek etki · yüksek yapılabilirlik → v1, hemen yap
Düşük etki · düşük yapılabilirlik → ertele
Düşük etki · yüksek yapılabilirlik → hızlı dolgu (bedava gelir)
Yangın + sel + sıcak dalga algılama çekirdek; üzerine afet-mesh iletişimi ve toprak sağlığı. Tek cümlede: “Yangın, sel ve sıcak dalgayı önden haber veren, afet sonrası internetsiz konuşabilen açık balkon ağı.”
Yol haritası
v1 = yangın, sel ve sıcak dalgayı algılayan çekirdek + dayanıklı mesh. Gerisi — ve yoğunlukla beliren deprem katkısı — ağ kanıtlandıkça katman katman gelir.
Saksı + toprak + BME680 + ivmeölçer + LoRa/BLE, güneş & LiFePO4 ile. Asıl sınav: bir bitki bakımı altında düğüm aylarca bakımsız yaşıyor mu?
Tek bir sokak / apartman (10–20 balkon). Çok-atlamalı yayılım + yanlış alarmı bastıran komşu konsensüsü yangın ve sel senaryolarında çalışıyor mu?
İnternete bağlı ağ geçidi, harita ve telefon uygulaması. Yangın, sel ve sıcak dalga uçtan uca; hava kalitesi ve tozlaşma haritaları.
Açık donanım dosyaları, kurulum kılavuzu, topluluk. Yoğunluk kritik kütleye ulaşınca deprem katkı katmanı ve şehirler-arası dayanıklılık kendiliğinden belirir.